Գրիր էսսե «Բոլշևիկյան հեղափոխությունը և Հայաստանը» վերնագրով

Բոլշևիկյան հեղափոխությունը և Հայաստանը Ներածություն 1917 թվականի Բոլշևիկյան հեղափոխությունը համաշխարհային նշանակությամբ իրադարձություն էր, որը փոխեց ոչ միայն Ռուսաստանի ճակատագիրը, այլեւ ձեւավորեց անցնող դարաշրջանի ընդհանրապես քաղաքական քարտեզը. Կովկասի երկրները, այդ թվում Հայաստանը, հայտնվեցին նոր իրականության մեջ, որտեղ հասարակությունների ազգային զմարմնումը պետք էր համատեղել սովետական ideալական ուղղություններով եւ մտահոգություններով` ինքնակառավարության, անկախության ձգտումի եւ օտարամետ միջայնքների դիմակայության խառնուրդներով: Այս eser- ն նպատակ ունի տիրապետող իրավիճակը յուրացնելիս ներկայացնել Բոլշևիկյան հեղափոխության impacto-ները Հայաստանի վրա, ինչպես նաեւ այն քայլերը, որոնք այդ ժամանակաշրջանում պայմանավորեցին Հայաստանի հետագա բովանդակությունը` որպես սովետական Հայաստանի Սոցիալիստական Հանրապետության առաջին մասնիկը եւ դրա բերանային փորձը երկարաժամկետորեն սովետական սեփականաշնորհման գործընթացում: 1) Նախապատրաստական պայմանները Հայաստանի համար - Հեղափոխությունը նախորդող ժամանակաշրջանում Հայաստանը ազգային-քաղաքական պայքարանում ապրում էր երկու սահմաններում: Ամբողջ Արևմտյան Հայաստան եւ Առաջին համաշխարհային պատերազմը ստեղծեցին հեղափոխական քայքայման պայմաններ: Կովկասի հատվածում Ռուսաստանը դեռևս գտնվում էր պատերազմում, իսկ ռազմաճակատային իրավիճակը խթանեց ազգասիրական հանցավոր մտածողության զարգացումը: Օգտագործելով ռուսական կայսրության տրոհումը, հայ ժողովուրդն արդեն հրատապ խնդիր էր դիտարկում ազգային ինքնորոշում եւ անվտանգություն ստանալու անհրաժեշտությունը` հատկապես տարրական ինքնավարություն կամ անկախ հանրապետություն ձեւավորելու ձգտումով: - Երկրորդ, ազգերի ինքնորոշման գիտակից քաղաքականությունը, որն ամրագրվել էր Բոլշևիկյան կուսակցության կողմից, լուրջ մտքեր էր առաջ բերում ազգային-ազգայնական հարցերի լուծման շուրջ: Բայց այդ խոստումներն էին շոշափում ոչ միայն խաղաղ ինքնորոշումը, այլեւ երկրի սահմանները եւ արտաքին քաղաքական մետծվածությունը: Այդ ժամանակ Armenian բազում առավելություններ ունեին` մի կողմից Հյուսիսային Կովկասի հասարակական-քաղաքական միջավայրի փոփոխությունը, մյուս կողմից` թուրքական եւrandած ճնշումները ճնշող ժամանակներում: Այս համադրությունում հայկական կողմը մասամբ կային երկու հիմնական քաղաքական ուժեր` Արեւմտյան Հայաստանի ազգային շարժման (Dashnaktsutyun) եւ Հնչակյան կուսակցության կառավարման ավանդներ: Բոլորը կնքեցին մի ընդհանուր նպատակ` պահպանել հայկական ինքնությունը եւ ապահովել ժողովրդի անվտանգությունը: 2) Հեղափոխությունը Կովկասում եւ Հայաստանն արդյուքներ - 1917 թվականի հեղափոխությունը հայտնվեց ընդհանուր խաղաղ տիրույթում` Ռուսաստանի ներսում մի նոր քաղաքական ձեւավորվածություն ձեւավորելով: Մինչ խաղերը շարունակում էին տիրապետել տերի тусակալ քաղաքական ուժերը, Ռուսաստանում ստեղծվում էր պետությունների ինքնակազմակերպման նոր օրինաչափությունը: Կովկասի տարածքում ստեղծվում էր ժամանակավոր միավորական կառույց` Տրանսկովկասյան ժողովրդավարական ֆեդերատիվ հանրապետությունը (ՏΤՖՀ). Դա ժամանակավոր միավորություն էր երեք շրջանների միջև – Ադրբեջան, Վրաստան, Armenia – բայց շուտով խորտակվեց, երբ տարածաշրջանում իշխող ուժերը որոշեցին վերամիավորել կամ չպետք է լինել անցումը մեկ միասնական պետության մեջ: Ամեն դեպքում, այս փուլում Հայաստանի քաղաքական կյանքում որոշակիորեն տիրական դարձան քաղաքական ուժերը, որոնք երազում էին անկախ պետականության հիմաքների կառուցմանը: - 1918 թվականները Հայաստանում σημαեցին First Republic of Armenia-ի ստեղծումը` անկախ ժողովրդական հանրապետություն, որը գոյություն ունեցավ մինչև 1920 թվականները: Այս ժամանակահատվածը լի էր պատերազմներով հարևանների դեմ, տնտեսական ծանր պայմաններով եւ արտաքին օգնության փորձերով՝ ինչպես ռուս-բալխարական կողմերի, այնպես էլ օտարանտերի միջուկային ճնշումներով: Միակ ուղերձը հավասարակշռելու էր այն էր, որ Հայաստանը պետք է լինի ռազմական եւ սոցիալ-քաղաքական կայուն երկիր, որը կարողանար պաշտպանել իր բնակչությունը եւ միջավայրային կյանքը: Սակայն այս անկախության դարաշրջանը շատ կարճ էր եւ շատ ծանր պայմաններում: Հայկական պատերազմական ճակատը եւ թուրք-հարեւան կայքերը շարունակաբար ազդում էին երկրի ճակատագրի վրա: - Բոլորը պայմանավորված էին նաեւ հայկական ազգային-ազգայնական տրամադրությունների մեջ` Dashnaktsutyun-ի եւ մյուս կուսակցությունների դերը: Նրանցից շատերը տեսնում էին Bolshevik հեղափոխությունը որպես հնարավորություն ստեղծել ազգային-ուսուցողական, մշակութային եւ պետական ինքնավարություն` չհաշված պետական ինքնավարության սահմանները: Սակայն իրականությունը բարդ էր. ռուսական բանակի հետամուտի ելքը, պատերազմների ազդեցությունը, եւ սովետական վարչակարգի նպատակները ստիպեցին դրդել Հայաստան-Սովետական տարածքին: 3) Բոլշևիկյան հեղափոխությունը եւ Կովկասի ճակատը - 1917 թվականի հեղափոխությունը տարբեր ճակատներում հանդիպեց քաղաքական ուժերի դիմակայությանը: Բոլշևիկները ձգտում էին ներկայացնել միջազգային հեղափոխության ելքը` ժամանակավոր դաշինքներ կոտրելով եւ ինքնավար հասարակությունը կառուցելով: Կովկասում սովետական վարչակարգի քաղաքականությունը չափվում էր nationalities policy-ի ծիածանով: Բոլշևիկյան քարոզը խոսում էր բոլոր ժողովուրդների ինքնորոշման իրավունքների մասին, բայց իրականում կենտրոնում էր սովետականicate ուժի հաստատումը եւ տարածքը սովետական կարգին հանձնումը: - 1920-ականների սկզբներին Կովկասում տեղի ունեցավ Red Army–ի մուտք, եւ Հայաստանը մտավ Soviet-ների ազդեցության ներքո: Այս գործընթացը ուղեկցվում էր տարածաշրջանային պայմանագրերով` Տրանսքովկասյան տարածաշրջանի երկրները կզարգանար առանձին պետությունների փոխադարձ հարաբերություններում, որոնք հետագայում կձեւավորեին պատմական սահմանները: Հայաստանի ժողովրդի համար սա ողբերգական երեւույթ էր` քանի որ անկախության երազը միայն մի փոքր ժամանակ հանգստացվեց, մինչեւ Soviet պատրանների մասնիկը դարձավ երկրի բնականոն զարգացման համախմբված մասը: Միաժամանակ, Բոլշևիկյան իշխանությունը ձերբազատել էր լարվածությունը ազգային-ազգայնական պայքարից` տեղադրման բոլոր խնդիրները միակ կենտրոնացված իշխանության շրջանակներում լուծելու նպատակով: 4) Միավորական միջոցներ եւ սոցիալական-տնտեսական փոփոխություններ - Օրենսդրական նախաձեռնություններ: Բոլշևիկյան կառավարությունը կտրեց հողային իրավունքի որոշակի պարագաններ, նպաստեց գործարանային եւ գյուղական կառուցվածքների առաջընթացին: Հողերի բարեփոխումները, սոցիալական բարենորոգումները, կրթության խթանումը` մի խառնուրդ, որի նպատակն էր ստեղծել հասարակության նոր կառուցվածք: Ընդհանուր հպանցում: Կրթությունը դարձավ գերաճի գործիք եւ ազգերի բարեկարգման գործընթացի մաս: Ժամանակի ընթացքում սկսեց ուժեղանալ քաղաքացիական հասարակության գիտակցությունը եւ ազգային-շահառազմության` մշակութային ինքնության պահպանման միտումը: - Մշակույթն ու գիտելիքը: Սովետական իշխանությունը փորձում էր կառուցել դպրոցներ, գրադարաններ եւ մշակութային կենտրոններ, որոնք կդարձնեին Հայաստանի ժողովուրդներին կարողութուններ նախատեսել նոր ժամանակների պահանջներին համապատասխան: Այդ ընթացքում շատ երգիչներ, գրողներ եւ արվեստագետներ աշխատում էին մշակույթի եւ պատմության պահպանման վրա, ինչը հայկական ինքնության պահպանմանը նպաստեց: Միեւնույն ժամանակ քաղաքական համակարգը մտածում էր տնտեսական արդյունավետությունը եւ շրջանառությունը` սովետական կեդրոնիզացված համակարգի միջոցներով: - Քաղաքական-ազգային պատասխան: Սովետական իշխանությունը, ավանդաբար, ի օգուտ ազգային ինքնավարության էր խոսում, բայց իրականում կենտրոնացնում էր կայսերական իշխանությունը: Հայկական հարցի լուծումը ներառեց Սովետական Հայաստանի որպես օրգանական մասի մեջ մտնելը եւ հերթական անգամ հստակեցվեցին սահմանները Թուրքիայի եւ Կապոթի միակողմանի ճնշումները: Տարածքային փաստերը կվերանախաձեռնված էին` մասնատելով հայրենիքին վերաբերող կարևոր կետերը: 5) Եզրափակիչ արդյունքներ եւ հետևանքներ - Արդյունքը երկրի համար բացի քաղաքական նվաճումներից, նաև ազգային-հաղթահաղադրիչ փորձ էր: Բոլշևիկյան հեղափոխությունը ստեղծեց մի հաստատություն` Armenian Soviet Socialist Republic (ArmSSR), որն անկախ դրսեւորելով դեռ ոչ մի ժամանակ հայ ժողովուրդը չի կարող 独立 առանձին պետություն դառնալ: Սակայն ArmSSR–ը դարձավ սովետական համակարգի մաս, ու Հայաստանի ազգային-քաղաքական դաշտը ստացավ նոր տիրույթներ՝ կոռումպացված սահմանների եւ բռնի կենտրոնական կառավարման պայմաններում: Այս փոփոխությունները ձեւավորեցին հետագա սովետական ժամանակվա մասն ու կրթական-մշակութային զարգացումներն, որոնք մի կողմից նպաստեցին զարգացմանը, մյուս կողմից սահմանեցին Հայաստանի անկախությունը 1991 թվականին: - Տեսականորեն, Բոլշևիկյան հեղափոխությունը հնարավորություն է ներկայացրել հայկական ժողովուրդի համար ռազմական անվտանգության առումով միուս, իսկ քաղաքական-համայնքային կյանքի առումով` ազգային ինքնավարության պահպանման ներքին մեխանիզմները: Իրականում դա նշանակում էր, որ Հայաստանը կարող էր գոյատևել որպես սովետական հանրապետություն, բայց միաժամանակ իր ազգային հիշողությունն ու մշակութային ինքնությունը պահպանվում էր միակողմանի իշխանության ներքո: - Բոլշևիկյան հեղափոխությունը, հետեւաբար, փոխեց Հայաստանի այլընտրանքային ճակատագիրը` տանելով նրան սովետական միավորության մեջ ու միեւնույն ժամանակ թույլ տալով, որ ազգը պահպաներ նրա պատմական հիշողությունը, մշակույթը եւ դիմադրությունը: Վերջիվերջո սա բացեց ճանապարհը Հայաստանի դարաշրջանային դրվագի` անկախ պետականության ձեռքբերման ուղիին, որն սկսվեց 1918–1920-ականների ժամանակ, եւ շարունակվում է նոր ժամանակների մեջ` 1991 թվականի անկախության վերականգնման միջոցով: Պատվոգր եւ եզրակացություն - Բոլշևիկյան հեղափոխությունը Հայաստանի համար եղել է ոչ միայն քաղաքական փոփոխության սկիզբ, այլեւ երկխոսություն ազգային ինքնության եւ միջազգային ուժերի հետ: Այն ապացուցեց, որ ակտիվ ինքնորոշումը չի կարող լինել միայն տեղական կամ ազգային պայքարում, այլեւ պիտի հաշվի առնի միջազգայնորեն փոխումվող կարգերը: Միաժամանակ սա ցույց տվեց, որ ազգային բանաձեւերը կարող են գոյատևել մի ամբողջ սովետական կարգի ներքո, սակայն մեծ եղբայրային ծավալի տակ պահպանել են սեփական պատմությունն ու մշակույթը: Հայաստանի պատմությունը այս շրջանում կապվում է երկու հարթությունների մեջ` ազգային-ազգային ձգտումների եւ սովետական պետական կառավարման խառնուրդի մեջ: Հետագա տարիները ցույց տվեցին, որ անկախությունը կարող է վերամիավորվել նոր սերնդի քաղաքական կամքի ներքո, երբ երկրները կրկին կարողացան միասնական անկախ պետությունների շարքը վերածել: