Էլեկտրամագնիսներ Ինչպես տեսանք, հոսանքի մագնիսական հատկություններն առավել ցայտուն դրսև սևորվում են հոսանքակիր կոճում: Ուստի ավելի մանրամասն ու-սումնասիրենք հոսանքակիր կոճի մագնիսական հատկությունները:Հավաքենք 48-րդ նկարում պատկերված շղթան, որը կազմված է հոսանքի աղբյուրից, կոճից, բեռստատից և անջատիչից: Կոճի մի ծայրի մոտ տեղ դրենք մագնիսական պաքը. Երբ այն ընդունի հյուսիս-հարավ դիրքը միայ նենք հոսանքը Մագնիսական սլաքը կպտտվի որոշակի անկյունով: Եթե քը հեռացնենք, նրա պտտման անկյունը կփոքրանա. Նշանակում է կոմից հեռանալիս նրա մագնիսական դաշտը թուլանում է Այժմ, չփոխելով կոմի և պաքի հեռավորությունը, ռեոստատով մեծացնենք հոսանքի ուժը: Մագնիս կան լաքի պտտման անկյունը կմեծանա։ Նշանակում է հոսանքը մեծացել լիս կոճի մագնիսական դաշտն ուժեղանում է, իսկ փոքրացնելիս` նվազում Կոճի մագնիսական դաշտը կախված է նաև կոճի գալարների թվից: Եթե նկա րագրված փորձում շղթայում միացնենք ավելի մեծ թվով գալարներ ունեցա կոճ, կհամոզվենք, որ նրա ստեղծած դաշտն ավելի ուժեղ է Կոճի մագնիսա կան դաշտը կարելի է զգալիորեն ուժեղացնել նրա մեջ տեղադրելով երկաթն միջուկ։ Այդ դեպքում միջուկը մագնիսանում է և նրա ստեղծած մագնիսական դաշար գումարվում է կոճի մագնիսական դաշտին Պողպատե միջուկով կոճն անվանում են էլեկտրամագնիս Էլեկտրա մագնիսներն ունեն ավելի մեծ կիրառություններ, քան հաստատուն մագնի ները Պատճառն այն է, որ նախ՝ հաստատուն մագնիսների համեմատությամբ էլեկտրամագնիսները շատ ավելի հզոր են, երկրորդ միացնելով և անջատե լով հոսանքը կարելի է այն մագնիսացնել կամ ապամագնիսացնել էլեկտրամագնիսները լինում են տարբեր ձևերի, ափերի և մեկի փոխա րեն կարող են պարունակել մի քանի կոճ: Այդպիսի էլեկտրամագնիսներ օգ տագործում են մետաղամշակման գործարաններում մետաղի ջարդոնը տե դափոխելու նպատակով (49): Դա արվում է հետևյալ կերպ. Ամբարձիչի էլեկտրամագնիսն իջեցնում են մինչև բեռին հպվելը Դրանից հետո միացնում են հոսանքը և էլեկտրամագնիսը ձգում է բեռը Երբ ամբարձիչը բեռը տեղա փոխում է պահանջվող տեղը, հոսանքն անջատում են և բեռը պոկվում է էլեկտրամագնիսից: Ժամանակակից էլեկտրամագնիսները կարող են բար րացնել մի քանի տասնյակ տոննա զանգվածով բեռներ Կողմնացույց, Երկրի մագնիսական դաշտը Ձեզ արդեն հայտնի է, որ մագնիսական պաքն ազատ վիճակում միշտ է տալիս դեպի հյուսիս ուղղությունը: Այս երևույթի հիման վրա է աշխա ad կողմնացույցը, սարք, որի օգնությամբ որոշում են հորիզոնի կողմերը Կողմնացույցի հիմնական մասը սայրի վրա ազատորեն պտտվող մազ-գիական սլաքն է 164. SO)։ Ընդունված է կողմնացույցի սուգնակի վրա հորի զանի կողմերը նշել N (անգլերեն նորդ հյու Sphú quip hupun E-են իսր արևելք), W (անգլերեն վեսք՝ արև- ա) տառերով Կողմնացույցի տուփը պտտելով այնպես որ ցուցնակի հյուսիսային բևեռին համապա-տասխանող կետը համընկնի սլաքի հյուսիսա-յին բեռին, որոշում են հորիզոնի կողմերը տվյալ վայրում Կողմնացույցից օգտվելիս անհրաժեշտ է հետևել, որ նրա մոտակայքում լինեն մագնիսներ, երկաթե կամ պողպատե զանգվածեղ առարկաներ, որոնք կարող են ցուցիչ ազդեցություն ունենալ կողմնա-ցույցի սլաքի վրա Երկրի տարբեր կետերում կողմնացույցի սլաքի որոշակի ուղղությամբ կողմնորոշվելը հնարավորություն է տալիս կատարելու հետևյալ կարևոր եզ րակացությունները Առաջին՝ Երկիրը հսկայական մագնիս է, որի մագնիսական դաշտի գծերի ուղղությամբ էլ ուղղվում է կողմնացույցի սլաքը տարածության տվյալ կետում Երկրորդ՝ Երկրի հյուսիսային աշխարհագրական բևեռի մոտ նրա մագնի-սական դաշտի հարավային բևեռն է, իսկ հարավային՝ աշխարհագրական բների մոտ հյուսիսային մագնիսական բևեռը: Դա է պատճառը, որ կողմնա-ցույցի սլաքի հյուսիսային բևեռը, ձգվելով Երկրի մագնիսական հարավային բներից, ուղղվում է դեպի հյուսիս Դեռևս 16-րդ դարում անգլիացի գիտնական Ուիլյամ Ջիլբերտը (1944-1903), ստուգելու համար, թե իրոք Երկրագունդը նման է մի հսկայական բնա-կամ մագնիսի, մագնիսական երկաթից պատրաստել է մեծ գլոբուս, որին մո-տեցնելով կողմնացույցը՝ համոզվել է, որ կողմնացույցի սլաքը բոլոր տեղերում ցույց է տալիս հյուսիս-հարավ ուղղությունը: Համեմատելով կողմնացույ-ցի սլաքի վարքն իր պատրաստած գլոբուսի մոտ և երկրագնդի համապա-տասխան վայրերում` Ջիլբերտը համոզվել է, որ կողմնացույցի սլաքի կողմնո-րոշումը նույնն է: Երկրի աշխարհագրական և մագ-նիսական բևեռները ճշգրտորեն չեն համընկնում: XIX դարում ուսումնա-սիրությունների արդյունքում պարզել են, որ Երկրի հյուսիսային աշխար-հագրական բևեռին մոտենալիս մագ-նիսական դաշտի մագնիսական գծերն ավելի ու ավելի են շեղվում հորիզոնա-կան ուղղությունից և հյուսիսային լայ-նության 75°-ի ու արևմտյան երկայ-նության 99°-ի մոտ կարծես մտնում են Երկրի մեջ` ցույց տալով, որ հենց այդ-տեղ է Երկրի հարավային մագնիսա-կան բևեռը Երկրի հյուսիսային մագնիսական բևեռը հարավային աշխարհագրական բևեռի մոտ է, նրա կոորդինատներն են հարավային լայնության 67°-ը և արևել-յան երկայնության 140°-ը: Նշվածից հետևում է, որ կողմնացույցի սլաքը միայն մոտավոր է ցույց տալիս հյուսիս-հարավ ուղղությունը, և սխալն ավելի ծանում աշխալ արհագրական բևեռներին մոտենալիս: Երկրի վրա կան վայրեր, որտեղ մագնիսական սլաքի ուղղությունը չի հա-մընկնում ւմ սպասված սպա ուղղությանը: Այդ երևույթը երևույթը կոչվում է մագնիսական շե-ղում (անոմալիա): Տվյալ վայրում մագնիսական շեղումը պայմանավորված է ընդերքում մեծ քանակությամբ երկաթաքարի առկայությամբ: Երկարատև ուսումնասիրությունների արդյունքում գիտնականները հան-գել են այն մտքին, որ Երկրի մագնիսական բևեռները ժամանակի ընթացքում դանդաղորեն տեղաշարժվում են: Դրան զուգընթաց՝ ժամանակ առ ժամանակ դիտվում են Երկրի մագնիսական դաշտի՝ արագ փոփոխություններ: Այդ երևույթը կոչվում է մագնիսական փոթորիկ: Այն տևում է մի քանի ժամ, որից հետո մագնիսական դաշտը վերադառնում է իր նախնական վիճակին: Մագնիսական փոթորիկը պայմանավորված է Արեգակի ակտիվության ուժեղացմամբ, երբ զգալիորեն աճում է Արեգակից դեպի Երկիր լիցքավորված մասնիկների` էլեկտրոնների և պրոտոնների հոսքը, որոնց առաջացրած մագ-նիսական դաշտը զգալիորեն փոխում է Երկրի մագնիսական դաշտը этот текст кратко пересказать