Осы есепті шешу үшін біз бірінші және екінші күнде әкелінген көмірдің мөлшерін анықтап, кейін қосамыз.
Бірінші күн:
Бірінші күні «бес бүтін жетіден жиырма төрт т» көмір әкелінген. Бұны бөлшек түрінде жазсақ:
[ 5 \frac{7}{24} = \frac{5 \times 24 + 7}{24} = \frac{120 + 7}{24} = \frac{127}{24} \text{ т} ]
Екінші күн:
Екінші күні бірінші күннің мөлшерінен «алтынан тоқсан алтыдан он бес т артық» көмір әкелінді.
Алдымен, «алты бүтін тоқсан алтыдан он бес т» көмірді бөлшек ретінде жазайық:
[ 6 \frac{96}{15} = \frac{6 \times 15 + 96}{15} = \frac{90 + 96}{15} = \frac{186}{15} \text{ т} ]
Енді, екінші күнде әкелінген көмірдің толық мөлшерін есептеу үшін, бірінші күннің көмірінің мөлшерін екінші күнге қосамыз.
Екінші күннің көмірін есептеу үшін, алдымен бірінші күннің мөлшерін екінші күннің мөлшеріне қосу керек:
Екі күндегі көмірді қосу формуласы:
[ \text{Барлығы} = \frac{127}{24} + \frac{186}{15} ]
Ортақ бөлім табу:
Біздің бөлшектеріміздің ортақ бөлімі 120 (24 және 15). Сондықтан, екі бөлшекті де 120 бөлімге келтірейік:
( \frac{127}{24} ):
[ \frac{127 \times 5}{120} = \frac{635}{120} ]
( \frac{186}{15} ):
[ \frac{186 \times 8}{120} = \frac{1488}{120} ]
Енді, осы екі бөлшекті қосамыз:
[ \frac{635}{120} + \frac{1488}{120} = \frac{635 + 1488}{120} = \frac{2123}{120} ]
Бұны бөлшек ретінде қысқарту:
Енді, (\frac{2123}{120}) бөлшегін қарастырамыз. 2123 пен 120 арасында ортақ бөлгіш жоқ, сондықтан бөлшекті қысқартудың қажеті жоқ.
Аралас санға келтіру:
Енді (\frac{2123}{120}) аралас сан ретінде жаза аламыз:
2123-ті 120-ға бөлгенде, бізде:
[ 2123 \div 120 = 17, \text{ қалдығы } 83 ]
Сондықтан:
[ \frac{2123}{120} = 17 \frac{83}{120} ]
Қорытынды:
Сонымен, екі күнде жалпы ( 17 \frac{83}{120} ) тонна көмір әкелінді.
